İran savaşında kritik 24 saat: Orta Doğu kaosa sürükleniyor

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zaharova, İsveç'in nükleer silah konuşlandırma planlarının Rusya'nın caydırıcılık stratejisinde değişikliğe yol açacağını ve bunun İsveç için sonuçları olacağını açıkça ifade etti. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını uluslararası hukuku ihlal etmek olarak niteleyen Zaharova, tarafları diplomatik sürece dönmeye çağırdı. Fransa ve ABD'yi nükleer silah yarışını körüklemekle suçlayan sözcü, İngiltere ve Fransa'nın Ukrayna'ya nükleer silah verme planlarına ilişkin iddiaların ciddiyetini de koruduğunu vurguladı.

İran Devrim Muhafızları, PKK'nın İran uzantısı PJAK ve ayrılıkçı örgüt PAK'a ait Irak'taki kampları 30 İHA ile vurarak etkisiz hale getirdi. Operasyon, bölgesel çatışmanın giderek daha fazla aktör içine çektiğinin somut bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Öte yandan CNN'in haberine göre CIA, İran'da sivil ayaklanma başlatmak amacıyla İranlı Kürt grupları aktif biçimde silahlandırıyor.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının 3. gününde çatışmalar tüm bölgeye yayıldı; İran Dini Lideri Hamaney başta olmak üzere 48 üst düzey ismin hayatını kaybetmesinin ardından İran, körfez ülkelerini roket ve drone saldırılarına hedef aldı. Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla petrol fiyatlarının 200 dolara çıkabileceği uyarısı yapılırken Katar'daki Patriot bataryalarının 4 gün içinde tükenebileceği bildirildi. Trump operasyonun 4 haftaya kadar sürebileceğini açıklarken İngiltere de Kıbrıs'taki üssüne yapılan saldırının ardından çatışmalara dahil oldu.

Trump, İran operasyonunda 48 İranlı liderin öldürüldüğünü, 9 İran savaş gemisinin batırıldığını ve nükleer tesislerin B-2 bombardıman uçaklarıyla vurulduğunu açıkladı; operasyonun 4 hafta sürebileceğini de belirtti. İran'ın nükleer tesisler vurulmasaydı iki hafta içinde nükleer silaha sahip olacağını ileri süren Trump, İran'ın yeni liderliğiyle görüşmeye hazır olduğunu da duyurdu. Saldırılarda 3 ABD askerinin hayatını kaybettiğini kabul eden Trump, operasyonun planlandığının ötesinde ilerlediğini vurguladı.

ABD Başkanı Trump, İran'ın yeni liderliğinin kendisiyle görüşmek istediğini ve bunu kabul ettiğini açıkladı; "Daha önce yapmalıydılar, çok uzun süre beklediler" diyerek müzakereye kapı araladı. İran Dışişleri Bakanı Arakçi de tırmanmayı durduracak her türlü ciddi çabaya açık olduklarını belirterek yumuşama sinyali verdi. Öte yandan Trump, tek bir hava saldırısında 48 İranlı komutanun öldürüldüğünü ve İran'ın nükleer tesisler vurulmasaydı iki hafta içinde nükleer silaha sahip olacağını da iddia etti.

Hamaney'in ölümü dünya liderlerini ikiye böldü; Trump "İran halkı için en büyük fırsat" derken Putin "uluslararası hukuku ihlal eden acımasız bir cinayet" olarak nitelendirdi. Avrupalı liderler net bir tutum almaktan kaçınırken Kanada ve Avustralya ABD-İsrail'in yanında yer aldı, Çin ise operasyonların derhal durdurulmasını talep etti. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan intikamı "meşru hak ve görev" olarak tanımlarken sürgündeki veliaht prens Pehlevi ise bunu "ulusal kutlamanın başlangıcı" olarak ilan etti.

Hamaney'in ölümünün açıklanmasının ardından Pakistan'ın Karaçi kentindeki ABD Konsolosluğu önünde başlayan protestolar kısa sürede şiddet olaylarına dönüştü. Güvenlik güçleri ile protestocular arasındaki çatışmalarda 9 kişi hayatını kaybederken 36 kişi ateşli silah, cop ve izdiham nedeniyle yaralandı. Olaylar nedeniyle bölgedeki birçok yol trafiğe kapatıldı.

İran devlet televizyonunun Hamaney'in ölümünü duyurmasının ardından hükümet 40 günlük ulusal yas ve 7 günlük resmi tatil ilan etti. Tahran'daki İnkılap Meydanı başta olmak üzere Kum ve Meşhed gibi dini merkezlerde binlerce kişi meydanlara inerek ABD ve İsrail karşıtı gösteriler düzenledi. Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'nin kubbesine siyah bayrak asılırken ülke genelinde anma programları sürdü.

ABD-İsrail saldırılarında Devrim Muhafızları Başkomutanı'nın hayatını kaybetmesinin ardından İran, Tuğgeneral Ahmed Vahidi'yi yeni başkomutan olarak atadı. Aynı saldırılarda Genelkurmay Başkanı Musevi ve Savunma Bakanı Nasırzade de öldürülmüştü. İran, üst komuta kademesindeki boşlukları hızla doldurmaya çalışırken saldırılar ve karşılıklı misilleme operasyonları sürüyor.

İran, ABD-İsrail saldırılarına karşılık olarak Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'ndeki İngiliz askeri üslerine iki füze fırlattı; bu saldırıyla İran füzeleri ilk kez AB sınırları içine girmiş oldu. İngiltere Savunma Bakanı, binlerce İngiliz askerin konuşlandığı bölgeye füze atıldığını ve Bahreyn'deki İngiliz üssünün de birkaç yüz metre ötesinin vurulduğunu doğruladı. İran, Körfez'deki Bahreyn, BAE, Kuveyt, Katar ve Ürdün'deki ABD üslerini de eş zamanlı olarak hedef almaya devam ediyor.

ABD'nin Ankara Büyükelçiliği, İran savaşının yarattığı gerginlik ortamını gerekçe göstererek Türkiye'nin güney ve güneydoğusundaki 22 il için kendi personeline seyahat yasağı getirdi. Büyükelçilik, ABD dış politikasına yönelik olumsuz algının Batı karşıtı protestolara zemin hazırlayabileceğini ve bunların kısa sürede şiddet olaylarına dönüşme riskini taşıdığını vurguladı. Personele ayrıca ABD ve İsrail ile ilişkilendirilen mekanlardan uzak durulması ve gösteri alanlarına yaklaşılmaması talimatı da verildi.

ABD ve İsrail'in ortak saldırısında İran Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Abdurrahim Musevi ve Savunma Bakanı Aziz Nasırzade hayatını kaybetti. İran-Irak Savaşı'ndan yetişmiş ve 1979'dan bu yana ordu kademelerinde yükselen Musevi, İran tarihinde düzenli ordu kökenli ilk Genelkurmay Başkanı olarak tarihe geçmişti. F-14 pilotu kökenli Nasırzade ise ülkenin kritik askeri altyapısının korunması planlamasında kilit rol üstlenmekteydi.

Hamaney'in ölümünün ardından İran Anayasası'nın 111. maddesi işletilerek yeni lider seçilene kadar ülkeyi geçici olarak yönetecek üç kişilik bir konsey oluşturuldu. Konseye Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ve Yargı Erki Başkanı Ejei'nin yanı sıra Hamaney'e yakınlığıyla bilinen Ayetullah Ali Rıza Arafi dahil edildi; konseyin birinci ismi Arafi oldu. Uzmanlar Meclisi ise kalıcı yeni Veliyyi Fakih'i seçmek üzere toplantıya çağrıldı.

New York Times'ın haberine göre CIA, aylarca Hamaney'i takip etmiş ve Cumartesi sabahı Tahran'daki liderlik yerleşkesinde üst düzey bir toplantı yapılacağını öğrenerek bu bilgiyi İsrail'e iletti. Başlangıçta gece için planlanan operasyon, toplantıyı hedef almak amacıyla sabaha çekildi ve tek bir saldırıyla Hamaney dahil çok sayıda üst düzey isim etkisiz hale getirildi. Operasyonda ABD Orta Doğu Merkez Komutanlığı'nın istihbarat analizi ve hedef belirleme süreçlerinde Anthropic'in Claude yapay zeka sisteminden yararlandığı da iddia edildi.

Hamaney'in öldürülmesinin ardından İran'dan art arda sert açıklamalar geldi; Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan intikamı "meşru hak ve görev" olarak tanımlarken Meclis Başkanı Kalibaf, Trump ve Netanyahu'ya "kırmızı çizgi aşıldı, bedel ödeyecekler" mesajı verdi. Güvenlik yetkilisi Laricani ise "İran'ın kalbini yaktılar, biz de onların kalbini yakacağız" diyerek misillemenin kaçınılmaz olduğunu vurguladı. Devrim Muhafızları kısa süre içinde İsrail ve bölgedeki ABD üslerine saldırı başlatılacağını duyururken liderlik konseyi de bugün toplanarak geçiş sürecini başlattı.

ABD-İsrail saldırılarının ikinci gününde İsrail, Tahran'daki İran Devlet Televizyonu binasını ve Meşhed Havalimanı'nı vurdu. İlk 24 saatte İran'a toplam 1.200 bomba atıldığı açıklanırken İran'dan yeni füzeler ateşlendiği tespit edilerek İsrail'de sirenler çalındı. İsrail hava savunma sistemleri füzeleri engellemeye çalışırken vatandaşlara sığınaklarda kalma uyarısı yapıldı.

Trump, İran'ın misilleme tehdidine karşılık "daha önce hiç görülmemiş bir güçle" vuracaklarını açıkladı. Öte yandan CBS News'e verdiği demeçte Hamaney'in öldürülmesinin diplomatik çözümü kolaylaştırdığını savunarak İran'ın "ağır bir darbe aldığını" vurguladı. Trump, İran'ın müzakere masasına dönmek yerine anlaşmadan geri adım attığını da hatırlatarak savaşın süresini dilediği zaman uzatıp kısaltabileceğini belirtti.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı hava saldırılarının ikinci gününde İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, ailesiyle birlikte hayatını kaybetti; Savunma Bakanı ve Genelkurmay Başkanı da saldırılarda öldürüldü. Tahran'da saldırılar aralıksız sürerken İran, yeni liderini belirlemek için harekete geçti ve Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan intikam mesajı verdi. Bölgede gerilim tırmanmaya devam ederken Pakistan'da ABD Konsolosluğu'na baskın girişimi yaşandı, İran ise Kıbrıs'taki İngiliz üslerine füze gönderdi.

ABD Başkanı Trump, İran'ın nükleer silah edinmeyeceğine dair net bir taahhütte bulunmadığını ve müzakere tarzından memnun olmadığını açıkladı. Askeri güç kullanmak istemediğini ancak bazı durumlarda buna mecbur kalınabileceğini vurgulayan Trump, rejim değişikliği ihtimalini de gündemden çıkarmadı. Taraflar Cenevre'de sürdürdükleri müzakerelerde kısmi ilerleme kaydetmiş olsa da ABD ile İran'ın talepleri arasındaki derin uçurum devam ediyor.

Pakistan, Afganistan topraklarındaki silahlı gruplara yönelik hava saldırıları düzenleyerek Taliban'a resmen savaş ilan etti. Afganistan ise Pakistan askeri üslerini hedef alan misilleme operasyonları başlatırken Taliban komutanı intihar bombacısı tehdidinde bulundu. BM, İran ve Rusya tarafları diyaloğa davet ederken Türkiye Dışişleri Bakanı Fidan bölgedeki aktörlerle acil temaslara geçti.